ABD Ulusal Güvenlik Stratejisi (UGS) – 2025, Amerikan stratejik düşüncesinde yaklaşık otuz yıldır süregelen bir zihinsel çerçevenin fiilen dönüştüğünü gösteren bütünlüklü bir belge olarak okunmalıdır. Bu metin, Soğuk Savaş sonrası dönemde ABD dış politikasına yön veren liberal-uluslararasıcı genişleme anlayışının artık sürdürülemez olduğunu açıkça kabul etmekte; küresel düzen kurma iddiasının yerini, güç dengesi içinde avantajlı konumu koruma hedefinin aldığını göstermektedir. 2025 belgesi, ABD’nin hem maddi kapasitesinin hem de siyasal-toplumsal meşruiyetinin sınırsız olmadığını stratejik bir veri olarak ele almakta ve bu sınırlar içinde hareket eden daha dar, daha seçici ve daha maliyet-duyarlı bir güvenlik anlayışı ortaya koymaktadır.
Bu çerçevede 2025 UGS’nin ayırt edici yönü, strateji kavramını normatif hedeflerden ziyade araç–amaç uyumu üzerinden yeniden tanımlamasıdır. Belge, “her yerde var olma” ve “her krizi yönetme” iddiasını içeren geçmiş stratejilerin birer temenni belgesine dönüştüğünü ima etmektedir. Bu nedenle 2025 yaklaşımı, ABD’nin küresel sistemde her coğrafyayı eşit önemde görmesinin artık mümkün olmadığını açık biçimde ortaya koymaktadır. Güç, bu belgede ideolojik yayılmanın değil, caydırıcılığın ve seçiciliğin aracı olarak tanımlanmaktadır.
Ulusal güvenlik kavramı 2025 UGS’de son derece geniş tutulmakla birlikte, bu genişlik normatif değil işlevseldir. Askerî kapasite, nükleer caydırıcılık, sınır güvenliği, enerji arzı, endüstriyel üretim kapasitesi, kritik teknolojiler ve toplumsal dayanıklılık aynı stratejik çerçeve içinde ele alınmaktadır. Özellikle ekonomik ve teknolojik güvenlik, belgenin omurgasını oluşturmaktadır. Tedarik zincirleri, savunma sanayii üretimi ve enerji altyapısı, artık askerî üsler kadar kritik ulusal güvenlik varlıkları olarak tanımlanmaktadır. Bu yaklaşım, ABD’nin küresel rekabeti uzun vadeli bir güç aşınması mücadelesi olarak gördüğünü göstermektedir.
2025 belgesinin doktrinel zemini “güç yoluyla barış” ilkesine dayanmaktadır. Ancak bu ilke geçmiş dönemlerdeki müdahaleci yorumlardan bilinçli biçimde ayrıştırılmıştır. Güç, otomatik müdahale refleksi üretmek için değil; büyük ölçekli savaşları önlemek, rakiplerin sistemik meydan okumalarını sınırlamak ve müttefiklere güven vermek için kullanılacaktır. Bu nedenle belge, ne izolasyonist ne de klasik anlamda müdahalecidir. Daha ziyade realist, sınırlayıcı ve maliyet hesabını merkeze alan bir stratejik aklı yansıtmaktadır.
Bu genel çerçeve, bölgesel önceliklendirmelerde net bir hiyerarşi üretmektedir. Özellikle Çin ile yürütülen uzun vadeli ekonomik, teknolojik ve askerî rekabet çerçevesinde Asya-Pasifik, tartışmasız biçimde birincil stratejik cephe olarak konumlandırılmaktadır. Avrupa, önemini korumakla birlikte, artık ABD tarafından sürekli askerî olarak taşınacak bir güvenlik alanı olarak görülmemektedir. Avrupalı müttefiklerin savunma kapasitelerini artırmaları ve yük paylaşımını üstlenmeleri, stratejinin temel varsayımlarından biridir. Orta Doğu ise tarihsel ağırlığını büyük ölçüde yitirmiş, sınırlı ve seçici angajman alanına indirgenmiştir.
Bu tablo, 2022 ABD Ulusal Güvenlik Stratejisi ile karşılaştırıldığında belirgin bir zihniyet farkına işaret etmektedir. 2022 UGS, Soğuk Savaş sonrası düzenin krize girdiğini kabul etmekle birlikte, bu düzenin normatif çerçevesini koruma ve yeniden tahkim etme iddiasını güçlü biçimde sürdürmektedir. Belgenin merkezinde demokrasi–otokrasi ayrımı yer almakta; küresel rekabet esas olarak sistemler arası bir mücadele olarak tanımlanmaktadır. ABD’nin liderliği, bu mücadelede ahlaki ve normatif bir zorunluluk olarak sunulmaktadır.
2022 belgesinde “belirleyici on yıl” vurgusu, ABD’nin hâlâ zamanla yarışarak düzen kurucu rolünü pekiştirebileceği varsayımına dayanmaktadır. İklim değişikliği, pandemiler, gıda güvensizliği ve ekonomik eşitsizlikler, sadece insani değil stratejik tehditler olarak ele alınmakta; ABD’nin küresel liderliği bu sorunlara çözüm üretme kapasitesiyle meşrulaştırılmaktadır. Küresel işbirliği, 2022 UGS’de Amerikan liderliğinin vazgeçilmez bir unsuru olarak görülmektedir.
2025 yaklaşımı ise bu küresel liderlik anlatısını belirgin biçimde daraltmaktadır. İklim, enerji ve sağlık gibi başlıklar tamamen dışlanmamış, ancak büyük güç rekabetinin tali unsurları olarak yeniden konumlandırılmıştır. Bu sorunlar artık normatif sorumluluklar değil; rekabeti etkileyen yapısal değişkenler olarak ele alınmaktadır. Bu yönüyle 2025 UGS, 2022 belgesindeki evrenselci tonun yerini daha soğukkanlı ve çıkar-temelli bir dile bıraktığını göstermektedir.
Çin ve Rusya’ya yönelik değerlendirmelerde iki belge arasında hem süreklilik hem de derinleşme görülmektedir. 2022 UGS, Çin’i uluslararası düzeni yeniden şekillendirme niyetine ve kapasitesine sahip tek aktör olarak tanımlarken, Rusya’yı daha acil fakat uzun vadede sınırlı bir tehdit olarak ele almaktadır. 2025 yaklaşımı bu ayrımı korumakta, ancak Rusya’nın stratejik ağırlığını daha da azaltmakta ve Çin’i neredeyse tek başına sistemik rakip olarak konumlandırmaktadır. Bu, ABD’nin kaynaklarını daha net biçimde Asya-Pasifik’e yönlendirme kararının stratejik ifadesidir.
İttifaklar konusundaki yaklaşım da iki belge arasındaki farkı net biçimde ortaya koymaktadır. 2022 UGS, ittifakları ABD liderliğinin doğal uzantıları ve kurallara dayalı düzenin taşıyıcı kolonları olarak tanımlamaktadır. NATO, Hint-Pasifik ortaklıkları ve çok taraflı platformlar, norm üretimi ve küresel yönetişimin merkezinde görülmektedir. 2025 UGS ise ittifakları daha işlevsel, daha sınırlı ve yük paylaşımı esasına dayalı yapılar olarak ele almaktadır. İttifaklar korunmakta, ancak ABD’nin bu yapılardaki rolü daha seçici hale getirilmektedir.
Doğu Akdeniz bağlamı, bu zihniyet dönüşümünün örtük ama çarpıcı bir yansımasını sunmaktadır. 2022 UGS, Orta Doğu ve Doğu Akdeniz’i entegrasyon, normalleşme ve gerilimin azaltılması perspektifiyle ele almakta; ABD’nin aktif diplomatik ve askerî varlığını bu süreçlerin sigortası olarak görmektedir. Bölge, ABD liderliğinin dolaylı da olsa önemli sahnelerinden biri olarak konumlandırılmaktadır.
2025 UGS’de ise Doğu Akdeniz açıkça merkezî bir stratejik alan olarak tanımlanmamaktadır. Ancak bu, bölgenin önemsizleştiği anlamına gelmemektedir. Aksine Doğu Akdeniz, Avrupa güvenliği, enerji arzı, deniz ulaştırma hatları ve Orta Doğu’daki dengeler açısından kritik bir geçiş alanı olarak değerlendirilmektedir. ABD’nin rolü, bu bölgede doğrudan yöneten değil; krizlerin küresel çıkarları tehdit edecek boyuta ulaşmasını engelleyen bir dengeleyici aktör olarak tanımlanmaktadır. Bu yaklaşım, 2022’deki daha aktif ve normatif angajman anlayışından belirgin biçimde ayrışmaktadır.
Sonuç olarak 2025 ABD Ulusal Güvenlik Stratejisi, 2022 belgesinde hâlâ güçlü biçimde hissedilen düzen kurucu iyimserliğin yerini, sınırlı güç kullanımına dayalı bir gerçekçiliğe bıraktığını göstermektedir. Bu değişim, ABD’nin küresel sistemden çekildiğini değil; küresel sistemdeki rolünü yeniden tanımladığını ortaya koymaktadır. Doğu Akdeniz gibi ara bölgeler bu yeni dönemde ne tamamen ihmal edilmekte ne de stratejinin merkezine alınmaktadır. Bu alanlar, Amerikan stratejik aklının artık daha sessiz, daha dolaylı ve daha hesaplı biçimde işlediği bir dönemin göstergeleri olarak öne çıkmaktadır.
Kaynaklar
US-National-Security-Strategy 2025 (Kasım 2025)
US-National-Security-Strategy-2022 (Ekim 2022)
